Қазақ фольклорын зерттеу экспедициясы

08-11-2018

Қазақ фольклорын зерттеу экспедициясы

2018 жылдың 29 қазанынан 5 қарашасына дейін Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың «Рухани жаңғыру» ұлттық сананың жаңғыруы бағдарламасы негізінде, облыс әкімі Даниал Кенжетайұлының бастамасымен бекітілген «Шығыс Қазақстан облысындағы Қазақстан халқының мәдени мұрасы» атты жобасы аясында Көкпекті және Тарбағатай аудандарында қазақ фольклорын зерттеу экспедициясы өтті. Экспедиция жоба басшысы Бағадыт Есдәулетованың жетекшілігімен ұйымдастырылды. Біріншіден, біз Көкпекті ауылына бардық. Мұнда біз Орталық кітапханаға, жергілікті тарих мұражайына, Көкпекті орта мектебінің кітапханасына және Ж. Шайжүнісов атындағы Көкпекті орта мектебінің кітапханасына бардық.  Орталық кітапханада және мектептердің кітапханаларында танымал ақын және импровизатор Қалихан Алтынбаевтың кітаптары табылды. Бір кездері ол журналист ретінде жұмыс істеді, поэзия жинақтарын жариялады. Үлкен айтысқа 30-дан астам рет қатысты. Оның жұмысы арнайы жинақтарда көрініс тапты және басқа тілдерге аударылды. Біз оның «Көкпекті» және «Ақсуат» атты кітаптарымен таныстық.  Мұражайда Көкпекті ауданы туралы көптеген қызықты әңгімелер айтылды. Мұражай қорының сақтаушысы Клара Смаилова Көкпекті ауылы туралы, оның алғашқы тұрғындары, әйгілі тұлғалары, қасиетті орындары және т.б. туралы әңгімеледі. Келесі күні біз әкімшілік ғимаратында ақсақалдармен кездестік. Әңгіме барысында олар қазақ халқының эпосы, ертегілері мен аңыздары туралы айтып өтті.Біз сондай-ақ облыстық «Жұлдыз» - «Новая жизнь»газетінің ди⁠ректор-редакторы Дархан Дюсембаевпен кездестік. Ол қазақ әндері туралы, сондай-ақ, Масхут Татеновтың «Салтанат» күйі туралы көптеген пайдалы ақпарат берді. Күй нотаға көшіріліп әлі еш жерде жарық көрмеген. - Барлығымыз Көкпекті ауданына барған кезде А.Янушкевич жазған «Үкілі қыз» әнін білеміз. Ауданда Үкілі қыз ауылы бар, ол 1998 жылы Воздвиженск болып өзгертілді. Әннің сөзінде - «Ауылым көшіп барады Ұялыга», Ұялы ауылының атауы бар (жергілікті тұрғындар оны Мелитополь деп атап кеткен). Осы деректерге сүйінсек әнінің «туған жері» - Көкпекті ауданы », - деп түсіндірді Дархан Бердібекұлы.  Экспедицияның соңғы жолы Ақсуат ауылына болды. Ақсуатта біз Тарбағатай ауданының құрметті азаматтары Төлеуғазы Нұрғалиев, Мейірам Оралов және Мұқан Сахариевпен кездестік. Ақсақалдар Кегенбай, Сасан би және Жомарт батыр туралы айтып берді. - Кегенби би 87 жыл билікте болған, ал Сасан би 34 жыл. Жомарт Батыр 80 жасында шайқастарға қатысқан. Олардың бірінде ол жарақат алып, қайтыс болды, - деді ақсақалдар. Сасан бидың ұрпағыМұқан Сахариевтің айтуы бойынша, оның ата-бабасының шапаны Алматы қаласындағы шөбересінде. Жалпы алғанда, экспедицияның сәтті болғанын айтуға болады.